نمونه ي تدريس تخيل هدايت شده

پايه تحصيلي :چهارم ابتدايي

ماده درسي :علوم تجربي

موضوع :منظومه شمسي

اهداف درس :

پس از اجراي اين روش ،انتظار مي رود فراگيرندگان به موفقيت هاي زير نائل آيند:

1- منظومه ي شمسي را بشناسند.

2- تعداد و نام منظومه هاي شمسي را بدانند.

3- خصوصيات هر يك از سيارات را بدانند.

4- به مطالعه ي فضا و منظومه ي شمسي علاقه مند شوند.

5- منظومه ي شمسي را به صورت نقاشي و كاردستي درست كنند.

 

فضا و مدل كلاس

كلاس معمولي يا هر فضايي كه دانش آموزان بتوانند در آن، يك مسافرت خيالي فضايي را مجسم كنند.

 

راهبرد ايجاد انگيزه

معلم: آيا دوست داريد امروز به مسافرت برويم و خورشيد و سيارات آسمان را ببينيم؟

دانش آموز: مگر مي توانيم بدون وسيله و فضا پيما، به آسمان سفر كنيم؟

معلم: امروز مي بينيد كه اين كار شدني است و...

 

ارزش يابي تشخيصي

1-    در فضا چه چيزهايي وجود دارد؟

2-    به غير از خورشيد، چه چيزهاي ديگري در آسمان وجود دارد؟

3-    براي ديدن ستاره هاي آسمان از چه وسيله اي استفاده مي كنند؟

 

اجراي مراحل روش

به دليل درهم تنيدگي مراحل، اين روش بدون ذكر هر مرحله ارائه مي گردد.

معلم خبر يك سفر تخيلي را به دانش آموزان مي دهد و از آنان مي خواهد چشم هاي خود را ببندند و 20 ثانيه سكوت كنند و در اين مدت، به چيزي جزء توضيحات معلم گوش ندهند.

معلم: حالا آرام آرام، انگشت هاي پا را جمع كنيد و سپس رها سازيد. اين كار را چند بار تكرار كنيد. حالا كاري كنيد كه اين حالت آرامش، به مچ پا برسد. بعد اجازه دهيد كه كم كم  بالا بيايد و به قفسه ي سينه و شانه ها برسد. حالا اين آرامش را وارد دست ها كنيد و همان كاري را كه با انگشتان پاها انجام داديد، با انگشتان دست هم انجام دهيد. سپس بدون كمك گرفتن از دست، عضلات صورت را منقبض كنيد.

    حا لا تصور كنيد در جايي هستيد كه دوست داريد باشيد. همان طور كه چشم هايتان بسته است، به همه جا سر بزنيد. به رنگ ها نگاه كنيد. چه بوي خوبي مي آيد! حس لامسه ي خود را تقويت كنيد و به هر چيزي كه دوست داريد، دست بزنيد. اين جا همان جايي است كه آن را خوب مي شناسيد و دوست داريد. اما ديگر وقت آن است كه خودتان را براي يك حس تازه و ناآشنا آماده كنيد. آرام آرام بلند شويد و از زمين فاصله بگيريد. حالا مي توانيد سطح زير پاي خود را ببيند. همين طور كه به آرامي بالا مي آييد، متوجه مي شويدكه منظره ها كوچك و كوچك تر مي شوند. هر چه بالا برويد، منظره هاي زير پايتان محوتر مي شود.حالا      مي توانيد ابرها را ببينيد و وارد فضا شويد.

     در اين مرحله، معلم از چند نفر از دانش آموزان درباره ي منظومه ي شمسي سؤالاتي مي كند.سپس اين توضيحات را به گفته هاي آنان مي افزايد: به خورشيد و 9 سياره اي كه دور آن در حال حركت هستند، منظومه ي شمسي مي گويند. اكنون مي خواهيم به اين سياره ها سفر كنيم.نگاه كنيد، داريم به يكي از     سياره ها نزديك مي شويم. اگر گفتيد اسم اين سياره چيست؟

دانش آموزان: عطارد.

معلم: بله، اسم اين سياره عطارد است. عطارد نزديك ترين سياره به خورشيد است و هر 88 روز يك بار، دور خورشيد مي چرخد. دوست داريد در اين سياره فرود بياييم؟

دانش آموزان: نه! نه!

معلم: چرا؟

دانش آموزان: چون به خورشيد خيلي نزديك است و گرماي زيادي دارد. اگر به آن جا برويم همه از گرما هلاك مي شويم.

معلم: بله، درست است. همه ي ما ذوب مي شويم. خوب، حالا از همين بالا نگاه كنيد و ببينيد روي آن چه مي بينيد؟

دانش آموزان: كوه، دره و...

معلم: بله، اگر خوب دقت كنيد، مي بينيد كه روي آن هيچ موجود زنده اي نيست. چون عطارد آن قدر گرم است كه جانوران و گياهان نمي توانند در آن زندگي كنند. خوب بچه ها، ديگر با عطارد خداحافظي كنيد. دارد دير مي شود. حالا به من بگوييد كه چه احساسي داريد؟ درباره ي عطارد چه چيزهايي ياد گرفتيد؟ (دانش آموزان پاسخ مي دهند). خوب بچه ها، آن نقطه ي روشن را در آن دورها مي بينيد؟ اگر جلوتر برويم، به يك سياره ي ديگر مي رسيم كه نام آن زهره است. ما مي توانيم هنگام طلوع و غروب خورشيد، زهره را از سياره ي خودمان ببينم. چون اين سياره خيلي به زمين نزديك است و از خورشيد هم فاصله ي زيادي ندارد. آيا حاضريد روي اين سياره فرود بياييد و گردش كنيد؟

دانش آموزان: نه! نه! چون هواي زهره خيلي گرم است و هيچ موجود زنده اي نمي تواند رو ي آن زندگي كند.

معلم: پس از سياره زهره هم خداحافظي كنيد. ما، تا به حال دو سياره را پشت سر گذاشته ايم. من حالا سفينه را به طرف سياره سوم مي برم كه آن را خيلي خوب مي شناسيد.

اگر گفتيد نام اين سياره چيست؟

دانش آموزان: زمين! زمين!

معلم: خوب بچه ها، از بالا به زمين نگاه كنيد. راستي مي دانيد چرا اين كره به رنگ آبي و سفيد ديده        مي شود؟ آيا مي دانيد اين دو رنگ، نشانه ي چه چيزهايي در روي زمين است؟

دانش آموزان: هوا، آب و...

معلم: حالا كه به زمين نزديك تر شده ايد، خوب به آن نگاه كنيد. مي بينيد كه رنگ آبي نشانه ي اقيانوس ها و رنگ سفيد نشانه ي ابرهاست. حالا روي اين سياره فرود مي آييم تا شما بتوانيد آن را با دو سياره قبلي مقايسه كنيد. مي دانيد دليل اين كه موجودات زنده اي مثل انسان، جانوران و گياهان مي توانند روي زمين زندگي كنند، چيست؟

پس از دريافت پاسخ ها، معلم شرح مي دهد كه زمين، به دليل وجود هواي مناسب و آب، جاي مناسبي براي زندگي انسان، جانوران و گياهان است.

معلم: خوب بچه ها، ديگر وقت آن است كه به مدرسه برگرديم.

دانش آموزان: دوباره، دوباره، يك بار فايده نداره!

معلم: چون ايستگاه ديگر از سفر فضايي ما باقي مانده است، هر چه مي خواهيد از سياره ي زمين برداريد تا دوباره به فضا برويم. آيا آماده هستيد؟ يك، دو، سه! اما بچه ها، بدانيد كه سفر فقط براي تفريح نيست. بلكه براي بهتر انديشيدن و سر تعظيم فرود آوردن در مقابل خداوند است. زيرا به هر جا كه نگاه كنيد، اثري از قدرت و توانايي او مي بينيد. مثلا به همين خاك سرخ رنگ زير پايتان نگاه كنيد. به نظر شما هواي اين سياره اي كه خاك سرخ رنگي دارد، چگونه است؟ حالا كه نزديك ظهر است، هواي آن نه گرم است و نه سرد. اما اگر اين جا بمانيم، مي فهميد كه هوا چه قدر سرد مي شود. چون در مريخ، شب ها همه جا يخ مي بندد و سرد است. خوب است بدانيد كه طول يك شب اين سياره، به اندازه ي يك روز و شب زمين است. دو سال طول مي كشد تا مريخ به دور خورشيد بچرخد. خوب، حالا به بزرگ ترين سياره ي منظومه ي شمسي مي رسيم. اين سياره آن قدر بزرگ است كه1400 كره به اندازه ي زمين، در آن جا مي گيرد. جنس اين سياره، كه مشتري نام دارد، از گاز است.به حلقه ي زيبايي كه دور مشتري است، نگاه كنيد. اين حلقه را چندين ماه كوچك و بزرگ به وجود آورده اند. مشتري هر 12 سال يك بار به دور خورشيد مي چرخد. بچه ها، حالا به ايستگاه ششم مي رويم. ببينيد اين سياره چه قدر زيباست! اطراف اين سياره، كه به آن زحل مي گويند، حلقه هاي روشن زيادي وجود دارد و به همين دليل، زيبا به نظر مي آيد. جنس زحل از گاز است و هر 29 سال يك بار، به دور خورشيد مي چرخد.

مي خواهيد در اين سياره فرود بياييم و گردش كنيم؟

دانش آموزان: بله، بله!

معلم: ولي نمي توانيم روي اين سياره فرود بياييم. چون در گازهاي آن فرو مي رويم و اثري از ما باقي       نمي ماند. پس از زحل خداحافظي مي كنيم و به طرف آخرين سياره مي رويم كه خيلي هم از خورشيد دور است. فكر مي كنيد آب و هواي اين سياره چگونه است؟ اورانوس، هر 248 سال يك بار، به دور خورشيد مي چرخد. اين سياره هم حلقه هاي خيلي زيبايي دارد. اما دو سياره ديگر به نام هاي نپتون و پلوتون باقي مانده است. از شما مي خواهم درباره ي اين دو سياره تحقيق كنيد و هفته ي ديگر، نتيجه ي تحقيقات خود را به كلاس بياوريد. همان گونه كه ملاحظه مي شود، در همه ي اين توضيحات، جسم دانش آموز بدون حركت روي صندلي يا هر جاي ديگر آرام و بدون حركت است؛ اما ذهن و تصورات ذهني فوق العاده ي او، همراه با توضيحات معلم به فضا پرواز مي كند. بنابراين، در اين مرحله، توضيحات معلم براي او شيرين و قابل فهم  مي شود و مفاهيم را به نحو مطلوب فرا خواهد گرفت.

ارزش يابي پاياني

1-    چه چيزهايي در فضا ديديد؟ نام ببريد.

2-    منظومه ي شمسي را تعريف كنيد.

3-    احساس خود را از اين سفر بگوييد.

4-    در مورد حركت سياره ها به دور خورشيد توضيح بدهيد.       

 

منبع:راهنماي عملي روش هاي مشاركتي وفعال در فرآيندتدريس نوشته ي منوچهرفضلي خاني




موضوعات مرتبط: علوم تجربي ، مقاله و تحقیق

تاريخ : پنجشنبه نهم شهریور 1391 | 12:57 | نویسنده : نور محمد امان نژاد |